İran’da 28 Aralık’ta hayat pahalılığı ve ekonomik kriz gerekçesiyle başlayan protestolar, haftalar içinde ülke genelini etkileyen geniş çaplı hükümet karşıtı gösterilere dönüşürken, yaşanan can kayıpları ve gözaltılar endişe verici boyutlara ulaştı. ABD merkezli sivil toplum kuruluşu İran İnsan Hakları Aktivistleri (HRA), protestoların bilançosuna ilişkin paylaştığı son verilerle tablonun giderek ağırlaştığını ortaya koydu.
Binlerce Can Kaybı, On Binlerce Gözaltı
HRA’nın açıkladığı güncel rakamlara göre, İran genelinde devam eden protestolarda en az 2 bin 615 kişi hayatını kaybetti. Yaşamını yitirenlerin büyük çoğunluğunu protestocular oluştururken, ölenler arasında 18 yaşından küçük 13 çocuğun bulunması dikkat çekti. Ayrıca protestolara doğrudan katılmayan 14 sivilin de olaylar sırasında hayatını kaybettiği bildirildi.
Raporda, protestolar sırasında 153 güvenlik görevlisi ve hükümet yanlısı sivilin de yaşamını yitirdiği ifade edilirken, kimlikleri ve koşulları henüz netleşmeyen 882 ölüm vakasının ise araştırılmaya devam ettiği belirtildi.
Yaralı Sayısı da Artıyor
Gösteriler sırasında güvenlik güçlerinin müdahaleleri sonucu en az 2 bin 54 kişinin ağır yaralandığı açıklandı. Yaralıların önemli bir bölümünün ateşli silahlar, plastik mermiler ve sert müdahale nedeniyle hastanelerde tedavi altına alındığı, bazılarının durumunun kritik olduğu aktarıldı.
İnsan hakları örgütleri, yaralı protestocuların bir kısmının tedaviye erişimde zorluk yaşadığını, bazı hastanelerde güvenlik güçlerinin baskısı nedeniyle kayıt altına alınmadıklarını öne sürüyor.
Protestolar 31 Eyalete Yayıldı
HRA’nın verilerine göre protestolar, İran’ın 31 eyaletinde yer alan 187 şehirde düzenlenen 617 ayrı gösteriyle ülke geneline yayıldı. Özellikle büyük şehirlerde protestoların daha yoğun yaşandığı, bazı bölgelerde ise gösterilerin günlerce sürdüğü bildirildi.
Güvenlik güçlerinin müdahaleleri sonucunda şimdiye kadar 18 bin 470 kişi tutuklandı veya gözaltına alındı. Gözaltına alınanlar arasında kadınlar, öğrenciler ve sendika temsilcilerinin de bulunduğu belirtiliyor.
Rakamlar Her Gün Yenileniyor
HRA, bir önceki gün yayımladığı raporda ölü sayısını 2 bin 571, tutuklananların sayısını ise 18 bin 434 olarak açıklamıştı. Aynı raporda ağır yaralı sayısı bin 134 olarak kaydedilmişti. Son verilerle birlikte yalnızca bir gün içinde hem can kaybı hem de yaralı sayısındaki hızlı artış, ülkedeki gerilimin ne kadar tırmandığını gözler önüne serdi.
Uluslararası Toplumdan Tepkiler
İran’daki gelişmeler, uluslararası kamuoyunda da yakından izleniyor. Birleşmiş Milletler başta olmak üzere birçok insan hakları kuruluşu, İran yönetimine orantısız güç kullanımına son verme, keyfi gözaltıların durdurulması ve protestocuların temel haklarının korunması çağrısında bulunuyor.
Uzmanlar, protestoların yalnızca ekonomik taleplerle sınırlı kalmadığını, toplumun geniş kesimlerini kapsayan siyasi ve sosyal taleplere dönüştüğünü vurguluyor. Mevcut tabloya bakıldığında, İran’daki krizin kısa vadede sona ermesinin zor olduğu değerlendiriliyor.
İran’da artan can kayıpları ve tutuklamalar, ülkedeki toplumsal gerilimin daha da derinleştiğini gösterirken, gözler yönetimin atacağı yeni adımlara çevrilmiş durumda.
