İran’da ekonomik sıkıntılar ve yerel para biriminin döviz karşısındaki dramatik değer kaybı, ülke genelinde geniş çaplı protestoların fitilini ateşledi. Tahran Büyük Çarşı’da 28 Aralık 2025’te esnafın başlattığı ekonomik tepki gösterileri, hızla başkent dışındaki birçok şehre yayılarak geniş bir toplumsal harekete dönüştü.
ABD merkezli İran İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (IHRANA) tarafından yayımlanan son raporlar, protestoların başladığı günden bu yana 17 günlük süreçte ülkede 2 bin 550 kişinin yaşamını yitirdiğini ortaya koydu. Ölenler arasında 12’si 18 yaşından küçük 2 bin 403 gösterici ile emniyet güçlerine bağlı 147 kişi bulunuyor. Bu rakamlar, protestoların şiddet düzeyini ve karşılıklı müdahalenin ciddiyetini gözler önüne seriyor.
GÖZALTILAR VE YARALILAR
Raporda ayrıca 18 bin 434 kişinin gözaltına alındığı, 1.134 kişinin de yaralandığı bilgisi verildi. Güvenlik güçlerinin müdahaleleri ve sokağa çıkma yasakları, protestoların yayılmasını tam olarak engelleyemedi. Gençler ve öğrenci grupları başta olmak üzere birçok gösterici, ekonomik taleplerini ve hükümete karşı tepkilerini sokaklarda dile getirmeye devam ediyor.
EKONOMİK NEDENLER VE HÜKÜMET TEPKİLERİ
Gösterilerin temel sebepleri arasında, İran’da yaşam maliyetlerinin artışı, temel ihtiyaç maddelerinin fiyatlarının hızla yükselmesi ve yerel para biriminin değer kaybı yer alıyor. Halk, ekonomik politikaların yarattığı krize karşı sokağa dökülürken, bazı bölgelerde hükümet güçleri yoğun güvenlik önlemleri aldı, yolları kapattı ve sokağa çıkma yasakları uyguladı.
Ancak gençlerin ve şehir halkının protestoları, güvenlik önlemlerine rağmen birçok şehirde devam ediyor. Sivil alanlarda yapılan gösteriler, hükümetin sert müdahale politikalarıyla çatışırken, yaralanan ve gözaltına alınan kişi sayısındaki artış dikkat çekiyor.
ÖNCEKİ RAPORLAR VE SON DURUM
IHRANA’nın 16. güne ilişkin raporunda ölü sayısı 664, gözaltına alınan kişi sayısı ise 10 bin 721 olarak bildirilmişti. Son raporlarla birlikte hem ölü sayısı hem de gözaltı sayısı önemli ölçüde arttı, bu da protestoların şiddeti ve hükümetin sert müdahalesinin boyutunu ortaya koyuyor.
ULUSLARARASI TEPKİLER
İran’daki protestolar, uluslararası toplumun dikkatini çekti. İnsan hakları örgütleri, sivillerin korunması ve orantısız güç kullanımının önlenmesi çağrısında bulunuyor. Birleşmiş Milletler, Avrupa Birliği ve diğer uluslararası kuruluşlar, gözaltına alınan kişilerin haklarının korunması ve hükümetle diyalog yoluyla çözüm çağrısı yapıyor.
Uzmanlar, protestoların ülkenin ekonomik ve siyasi geleceği üzerinde ciddi etkiler yaratabileceğini belirtirken, halkın taleplerine hükümetin nasıl yanıt vereceği önümüzdeki dönemde kritik bir belirleyici olacak.
