İran’da uzun süredir etkisini artıran ekonomik kriz, ülke genelinde geniş çaplı protestolara yol açtı. 28 Aralık’ta başlayan gösteriler, beşinci gününde şiddet olayları, can kayıpları ve kamu düzenini etkileyen gelişmelerle daha da büyüdü. Ulusal para birimi riyalin tarihi değer kaybı, başta başkent Tahran olmak üzere birçok kentte halkın tepkisini artırdı.
Hayat Pahalılığı Protestoların Fitilini Ateşledi
İran’da döviz kurlarında yaşanan sert yükseliş ve buna bağlı olarak hızla artan enflasyon, halkın alım gücünü ciddi şekilde düşürdü. Özellikle temel gıda ürünleri ve günlük ihtiyaç maddelerinde yaşanan fiyat artışları, vatandaşları sokağa çıkmaya itti. Tahran’da toplanan kalabalık gruplar, riyalin değer kaybını ve ekonomik yönetimi protesto ederken, bazı bölgelerde gösteriler rejim karşıtı sloganlara dönüştü.
Başkentte yüzlerce iş yerinin kepenk kapattığı, esnafın fiyatlardaki ani dalgalanmalar nedeniyle satış yapamaz hâle geldiği bildirildi. Belirsizlik ortamının ticari hayatı olumsuz etkilediği ifade ediliyor.
Kriz Derinleşirken Belirsizlik Artıyor
Ekonomik krizle birlikte siyasi ve idari belirsizlik de gündeme geldi. Merkez Bankası Başkanı Muhammed Reza Farzin’in istifa ettiği yönündeki iddialar, ülkedeki güvensizliği daha da artırdı. Yetkililerden konuya ilişkin net bir açıklama gelmezken, piyasalarda riyalin değer kaybı hız kazandı.
Uzmanlar, riyaldeki bu sert düşüşün enflasyonu körüklediğini ve fiyatların günlük hatta saatlik bazda değişmesine neden olduğunu belirtiyor. Bazı esnafın bu nedenle satışları geçici olarak durdurduğu ifade ediliyor.
Çatışmalar ve Can Kayıpları
Gösterilerin yayılmasıyla birlikte bazı bölgelerde şiddet olayları yaşandı. Fars Haber Ajansı’nın aktardığı bilgilere göre, Loristan eyaletinin Azna kentinde bir polis karakoluna düzenlenen saldırıda üç kişi hayatını kaybetti, 17 kişi yaralandı. Olayların ardından 30 kişinin gözaltına alındığı ve soruşturma başlatıldığı duyuruldu.
Ayrıca Lordegan ile Chaharmahal ve Bahtiyari eyaletlerinde de çatışmalar çıktığı, kamu binaları ve bankaların zarar gördüğü bildirildi. Yetkililer, bazı kentlerde kontrolün yeniden sağlandığını ve protestoların öncüsü olduğu iddia edilen kişilerin gözaltına alındığını açıkladı.
Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan’dan Yumuşama Mesajı
Yaşanan gelişmelerin ardından Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, protestolarla ilgili dikkat çeken açıklamalarda bulundu. Pezeşkiyan, döviz kurlarındaki sert yükseliş nedeniyle sokağa çıkan göstericilerle diyalog kurulması talimatı verdiğini açıkladı.
Ekonomik sorunların halk için temel bir endişe kaynağı haline geldiğini vurgulayan Pezeşkiyan, İçişleri Bakanı’na protestocuların temsilcileriyle görüşülmesi yönünde talimat verdiğini belirtti. Hükümetin, vatandaşların taleplerini dinleyeceğini söyleyen Pezeşkiyan, bankacılık sisteminin iyileştirilmesi, fiyat istikrarının sağlanması ve halkın satın alma gücünün korunmasının öncelikli hedefler arasında olduğunu ifade etti.
Rejim Karşıtı Sembolik Eylemler
Protestolar sırasında yaşanan sembolik eylemler de dikkat çekti. Bazı grupların, Kasım Süleymani’ye ait heykelleri ve İran lideri Ayetullah Ali Hamaney’in posterlerini ateşe verdiği görüntüler sosyal medyada geniş yankı buldu. Bu eylemler, protestoların yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda siyasi bir boyut kazandığı yorumlarına neden oldu.
Riyal Tarihi Dipte
Piyasa verilerine göre İran riyali, resmi olmayan piyasalarda ABD doları karşısında yaklaşık 1 milyon 400 bin, euro karşısında ise 1 milyon 700 bin seviyelerine kadar geriledi. Ekonomistler, bu seviyelerin riyal için tarihi dip anlamına geldiğini belirtiyor.
Riyaldeki değer kaybının devam etmesi hâlinde enflasyonun daha da hızlanabileceği ve toplumsal tepkinin büyüyebileceği uyarısı yapılıyor. Ülkede gözler, hükümetin atacağı ekonomik ve siyasi adımlara çevrilmiş durumda.
