ABD ile İran arasında uzun süredir devam eden gerilim, diplomasi trafiğine rağmen yeni bir kriz iddiasıyla yeniden dünya gündemine taşındı. Amerikan basınında yer alan haberlere göre Washington yönetiminin Irak Başbakanı Ali ez-Zeydi aracılığıyla Tahran’a ilettiği ateşkes önerisi İran tarafından kabul edilmedi. İddia, bölgede askeri tansiyonun yükseldiği ve diplomatik temasların yoğunlaştığı bir dönemde dikkat çekti.
The New York Times’ın İranlı ve Iraklı yetkililere dayandırdığı haberine göre, Irak Başbakanı Ali ez-Zeydi’nin son Tahran ziyaretinde yalnızca iki ülke arasındaki ilişkiler değil, ABD’nin hazırladığı öne sürülen bir ateşkes önerisi de masaya yatırıldı. Haberde, Washington’un Irak üzerinden yürüttüğü dolaylı diplomasiyle İran’a geçici bir ateşkes planı sunduğu, ancak Tahran yönetiminin bu öneriyi yeterli bulmadığı ifade edildi.
İddiaya göre İranlı yetkililer, teklifin yalnızca kısa vadeli bir çatışmasızlık süreci öngördüğünü, buna karşın bölgenin en kritik güvenlik başlıklarından biri olan Hürmüz Boğazı’nın statüsüne ilişkin herhangi bir güvence içermediğini dile getirdi. Bu nedenle teklifin ülkenin stratejik çıkarlarını karşılamadığı değerlendirilerek reddedildiği öne sürüldü.
Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin önemli bir bölümünün geçtiği en kritik deniz yollarından biri olarak görülüyor. İran, yıllardır bu bölgenin güvenliği konusunda uluslararası müzakerelerde söz sahibi olmak istediğini vurgularken, geçici çözümler yerine kalıcı ve kapsamlı anlaşmalar yapılması gerektiğini savunuyor. Haberde yer alan bilgilere göre Tahran yönetimi de bu yaklaşım doğrultusunda ABD’nin önerisini yetersiz buldu.
Öte yandan teklifin ayrıntıları kamuoyuyla paylaşılmış değil. Ateşkes önerisinin hangi maddeleri içerdiği, taraflardan ne tür yükümlülükler beklendiği ya da ne kadar süreyi kapsadığı konusunda herhangi bir resmi bilgi bulunmuyor. Bu durum iddiaların uluslararası kamuoyunda farklı yorumlara neden olmasına yol açtı.
Irak Başbakanı Ali ez-Zeydi’nin İran ziyareti ise resmi olarak ekonomik ve siyasi iş birliğini güçlendirmeye yönelik temaslar kapsamında gerçekleştirildi. Ez-Zeydi, Tahran’da İran Cumhurbaşkanı Mesut Pezeşkiyan tarafından resmi törenle karşılandı. İki lider, heyetler arası görüşmelerin ardından enerji, ticaret, ulaştırma, sınır güvenliği ve çeşitli ekonomik alanlarda iş birliğini geliştirmeyi amaçlayan anlaşmalara imza attı.
Diplomatik kaynaklar, ziyaret sırasında bölgesel güvenlik konularının da ayrıntılı biçimde ele alındığını belirtiyor. ABD’nin ateşkes önerisinin de bu temaslar sırasında gündeme geldiği öne sürülürken, Irak’ın iki ülke arasında arabulucu rolünü sürdürmeye çalıştığı ifade ediliyor.
Irak son yıllarda hem Washington hem de Tahran ile yakın ilişkilerini koruyan ülkelerden biri olarak öne çıkıyor. Daha önce de benzer krizlerde taraflar arasında mesaj trafiğini sağlayan Bağdat yönetimi, bölgedeki istikrarın korunması adına diplomatik girişimlerini sürdürüyor.
Ancak son iddialar, taraflar arasındaki görüş ayrılıklarının devam ettiğini gösteriyor. İran’ın yalnızca geçici ateşkes değil, bölgesel güvenlik dengelerini yeniden şekillendirecek kapsamlı bir anlaşma istediği belirtilirken, ABD’nin ise gerilimin büyümesini önlemek amacıyla kısa vadeli bir çözüm arayışında olduğu değerlendiriliyor.
Şu ana kadar ne İran Dışişleri Bakanlığı ne de ABD yönetimi söz konusu haberle ilgili resmi bir doğrulama veya yalanlama yaptı. Bu nedenle ateşkes teklifinin içeriği ve gerçekten iletilip iletilmediği konusunda belirsizlik sürüyor.
Buna rağmen söz konusu iddia, Orta Doğu’da diplomasi ile askeri gerilimin aynı anda devam ettiğini bir kez daha gözler önüne serdi. Önümüzdeki günlerde Washington, Tahran ve Bağdat’tan gelecek açıklamaların, iddiaların doğruluğu ve bölgedeki diplomatik sürecin geleceği açısından belirleyici olması bekleniyor.
