Cumhuriyet Halk Partisi (CHP), yeşil pasaport kapsamının genişletilmesine yönelik tartışma yaratacak yeni bir kanun teklifini Türkiye gündemine taşıdı. CHP Hatay Milletvekili Nermin Yıldırım Kara tarafından hazırlanan düzenleme, diş hekimleri, veteriner hekimler ve mimarlara belirli şartlar altında hususi damgalı (yeşil) pasaport verilmesini öngörüyor. Teklif, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Başkanlığı’na sunulurken, değerlendirilmek üzere ilgili ihtisas komisyonuna sevk edildi.
15 yıl kıdem şartıyla yeşil pasaport
Kanun teklifine göre; meslek odalarına kayıtlı olan ve en az 15 yıl mesleki kıdeme sahip diş hekimleri, veteriner hekimler ve mimarlar yeşil pasaport almaya hak kazanabilecek. Mevcut sistemde kamu görevlileri ve belirli statü gruplarına tanınan bu ayrıcalığın, serbest meslek icra eden bazı profesyonel gruplara da genişletilmesi amaçlanıyor.
Teklifin gerekçesinde, söz konusu meslek gruplarının uluslararası kongre, sempozyum, fuar ve bilimsel etkinliklere katılımının mesleki gelişim açısından kritik önemde olduğu vurgulandı. Özellikle veteriner hekimlik ve diş hekimliği alanında uluslararası standartların ve bilimsel yeniliklerin yakından takip edilmesi gerektiğine dikkat çekilirken, mimarların da küresel ölçekte yürütülen projeler ve mesleki ağlarla temasının önemine işaret edildi.
Düzenlemenin yasalaşması halinde bu meslek mensupları, birçok ülkeye vizesiz veya kolaylaştırılmış vize uygulamaları kapsamında seyahat edebilecek. Bu durumun hem bireysel mesleki gelişime hem de Türkiye’nin uluslararası temsiline katkı sağlayacağı savunuluyor.
CHP’nin önceki girişimi: Muhtarlar
CHP, daha önce de yeşil pasaport kapsamının genişletilmesi için adım atmıştı. CHP İstanbul Milletvekili Mahmut Tanal, muhtarlara hususi damgalı pasaport verilmesini öngören bir yasa teklifini TBMM gündemine taşımıştı.
Teklifin gerekçesinde, muhtarların sadece idari görevler yürütmediği; aynı zamanda sosyal, kültürel ve yerel yönetim pratiklerine ilişkin bilgi ve deneyim paylaşımı için yurt dışına çıkma ihtiyacı duyabileceği ifade edilmişti. Muhtarlara yeşil pasaport verilmesinin, yerel yönetim kapasitesini güçlendireceği ve uluslararası iş birliklerini kolaylaştıracağı belirtilmişti.
Bu tartışma, kamuoyunda “yeşil pasaport ayrıcalığı genişliyor mu?” sorusunu da beraberinde getirmişti.
Muhtarlar Federasyonu’nun çağrısı
Türkiye Muhtarlar Federasyonu Genel Başkanı Ramazan Özünal da 2024 yılında yaptığı açıklamada muhtarlara yeşil pasaport verilmesi gerektiğini dile getirmişti. Özünal, özellikle nüfusu 20-30 bine ulaşan mahalle ve köylerde görev yapan muhtarların iş yükünün oldukça ağır olduğunu belirterek, statü ve özlük hakları bakımından iyileştirme talep etmişti.
Özünal, yeşil pasaportun bir ayrıcalık olmanın ötesinde, görevlerini daha etkin yerine getirebilmeleri açısından bir kolaylık sağlayacağını savunmuştu.
Mevcut sistemde kimler yeşil pasaport alabiliyor?
Türkiye’de “hususi damgalı pasaport” olarak bilinen yeşil pasaport, belirli derecedeki kamu görevlilerine ve bazı özel statü gruplarına veriliyor. Mevcut uygulamaya göre yeşil pasaport alabilen başlıca gruplar şunlar:
-
1., 2. ve 3. derece kadrolarda görev yapan devlet memurları ve kamu görevlileri (bu derecelerden emekli olanlar dahil)
-
Eski milletvekilleri ve eski bakanlar
-
Görevdeki büyükşehir, il ve ilçe belediye başkanları ile belirli şartları sağlayan eski belediye başkanları
-
Devlet sporcusu unvanına sahip sporcular
-
Bazı kamu bankası ve kurum çalışanları (belirli koşullarla)
-
Belirli ihracat hacmine ulaşan iş insanları ve şirket yetkilileri
-
Baroya en az 15 yıl kayıtlı avukatlar
Yeşil pasaport sahipleri, Avrupa başta olmak üzere çok sayıda ülkeye vizesiz veya kapıda vize uygulaması kapsamında seyahat edebiliyor. Bu nedenle söz konusu pasaport türü, hem prestij hem de pratik kolaylık açısından önemli bir statü göstergesi olarak görülüyor.
Tartışmalar ne yönde?
Teklif kamuoyunda iki farklı yaklaşımı beraberinde getirdi. Destekleyenler, mesleki gelişimin ve uluslararası temsilin önemine vurgu yaparak düzenlemenin adil ve çağın gerekliliklerine uygun olduğunu savunuyor. Özellikle bilimsel ve teknik alanlarda çalışan profesyonellerin küresel ağlara erişiminin kolaylaştırılması gerektiği belirtiliyor.
Eleştirenler ise yeşil pasaportun kapsamının sürekli genişletilmesinin “istisnai bir hak” olma niteliğini zayıflatabileceğini ve kamu kaynakları ile ayrıcalıklar konusunda yeni bir tartışma başlatabileceğini dile getiriyor.
Teklifin yasalaşıp yasalaşmayacağı, komisyon görüşmeleri ve Genel Kurul sürecinin ardından netleşecek. Ancak görünen o ki, yeşil pasaport tartışması önümüzdeki dönemde de siyaset ve kamuoyu gündeminde yer almaya devam edecek.
