Türkiye, çevre ve sürdürülebilirlik alanında önemli bir adım atarak tek kullanımlık plastik ürünlerin kullanımını yasaklamaya hazırlanıyor. Plastik kirliliğini azaltmak ve atık yönetiminde tasarruf sağlamak amacıyla yürürlüğe girecek olan yönetmelik, plastik çatal, bıçak, kaşık, tabak, pipet, yemek çubuğu, genleştirilmiş polistirenden (EPS-köpük) üretilmiş gıda kapları, içecek bardakları ve plastik çubuklu kulak pamuklarını kapsıyor. Düzenlemenin yıl sonunda yürürlüğe girmesi öngörülüyor ve bu sayede yıllık yaklaşık 1,5 milyar liralık atık yönetim maliyetinden tasarruf edilmesi hedefleniyor. Ayrıca karbon salımının azaltılmasıyla çevre üzerindeki olumsuz etkilerin minimize edilmesi amaçlanıyor.
Bakanlık, Sıfır Atık Hareketi kapsamında depozito yönetim sistemi ile içecek ambalajlarının geri dönüşümünü teşvik eden politikaları hayata geçirmişti. Şimdi ise tek kullanımlık plastikleri yasaklayarak çevresel farkındalığı ve sürdürülebilir tüketimi artırmayı planlıyor. 2025-2028 Ulusal Döngüsel Ekonomi Stratejisi ve Eylem Planı ile Tek Kullanımlık Plastikler, Deniz Çöpleri ve Mikroplastikler Yol Haritası doğrultusunda, plastik kirliliğini önlemeye yönelik çalışmalar uzun süredir devam ediyor. Bu yönetmelik, AB Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi’ne uyum sağlamak ve denizlerde biriken plastik atıkları azaltmak için de kritik öneme sahip.
Hazırlanan düzenleme, sivil toplum kuruluşları ve sektör temsilcilerinin görüşleri alındıktan sonra son şeklini alacak. Tek kullanımlık plastiklerin yerine cam, porselen, ahşap ve karton gibi doğa dostu alternatifler sunulacak. Bunun yanı sıra kısmen plastikten üretilmiş içecek bardakları, gıda kapları, ıslak mendiller ve kargo poşetleri gibi ürünlerde de kısıtlamalar ve işaretleme sistemleri getirilecek. Bu tedbirler, tüketicilerin doğa dostu ürünlere yönelmesini teşvik ederken, çevresel farkındalığı da artıracak.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ile yapılan araştırmalar, vatandaşların büyük çoğunluğunun tek kullanımlık plastikleri azaltmayı desteklediğini ortaya koyuyor. Araştırmaya göre bireylerin yüzde 77,65’i günlük yaşamda tek kullanımlık plastikleri daha az kullanmayı tercih ederken, yüzde 72,52’si bu ürünleri daha az satın almayı destekliyor. Katılımcıların yüzde 76,40’ı plastik pipet, tabak, çatal-bıçak ve bardak gibi ürünlerin kısıtlanmasını faydalı buluyor, yüzde 60,02’si ise yasaklanmasını onaylıyor. Ayrıca, yüzde 78,71’i kağıt, karton ve ahşap alternatiflerini desteklerken, yüzde 80,12’si metal, porselen ve seramik gibi tekrar kullanılabilen ürünleri tercih ediyor. Bu veriler, toplumun çevreye duyarlı bir yaklaşımı benimsediğini gösteriyor.
2022 yılında Türkiye’de tüketilen tek kullanımlık plastik ürün miktarı 709 bin 348 tonu buldu. Bu rakam; 32 bin 406 ton çatal-kaşık, 25 bin 584 ton tabak, 10 bin 234 ton pipet, 63 bin ton gıda kabı, 120 bin ton plastik bardak ve 155 bin 935 ton plastik içecek şişesini içeriyor. Bu veriler, tek kullanımlık plastik tüketiminin ülke genelinde yüksek olduğunu ve önümüzdeki yıllarda da artış eğiliminde olduğunu ortaya koyuyor.
Avrupa’da benzer uygulamalar yıllardır hayata geçirilmiş durumda. Fransa, AB direktifinin ötesine geçerek tek kullanımlık plastiklerin kullanımını kapsamlı şekilde yasakladı ve yüksek geri dönüşüm hedefleri belirledi. Almanya, direktif maddelerini ulusal yasaya aktararak üreticilerden raporlama talep ediyor ve Tek Kullanımlık Plastikler Fonu gibi finansal mekanizmalarla çevresel projeleri destekliyor. İspanya, plastik ambalajlara kilogram başına vergi uygulayarak sürdürülebilir malzemelere geçişi teşvik ediyor. Hollanda, 2023’ten itibaren belirli ürünlerde ücretlendirme uygularken 2024’ten itibaren bazı ürünlerin satışını aşamalı olarak kaldırdı. İtalya, kompostlanabilir plastikleri istisna tutarak gıda ambalajlarında alternatif çözümler üretiyor. Yunanistan ise kamuda tek kullanımlık ürünleri yasakladı. Estonya, Letonya, Polonya, Slovenya ve Finlandiya da direktifi ulusal yasalara aktarma süreçlerini tamamlamaya çalışıyor.
Bu düzenleme, Türkiye’nin çevresel sürdürülebilirlik hedefleri doğrultusunda attığı kritik bir adım olarak değerlendiriliyor. Tek kullanımlık plastik ürünlerin yasaklanması, karbon salımının azaltılmasına, atık yönetiminde tasarruf sağlanmasına ve halkın doğa dostu ürünlere yönelmesine katkıda bulunacak. Sıfır Atık Hareketi ve depozito sistemi ile entegre edilen bu uygulama, Türkiye’yi Avrupa ülkeleri ile uyumlu hâle getirerek, gelecekte plastik kirliliğinin ciddi şekilde azalmasına öncülük edecek.
