Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşlarının uzun yıllardır gündeminde olan askerlik sorununa çözüm getirecek yeni bir düzenleme için düğmeye basıldı. Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde görüşmeleri süren yeni yasa teklifiyle birlikte, zorunlu askerlik uygulamasının bulunduğu ülkelerde askerlik hizmetini tamamlayan çifte vatandaş Türklerin bu hizmeti Türkiye’de de geçerli sayılacak. Düzenlemenin yasalaşması halinde yaklaşık 170 bin gurbetçinin askerlik nedeniyle yaşadığı hukuki belirsizlik sona erecek.
Özellikle Avrupa’da yaşayan milyonlarca Türk vatandaşını ilgilendiren düzenleme, son yıllarda çifte vatandaşlık konusunda yaşanan tereddütleri de ortadan kaldırmayı hedefliyor. Mevcut uygulamada yaşadıkları ülkede zorunlu askerlik görevini yerine getiren Türk vatandaşları, Türkiye’deki askerlik yükümlülüklerini tamamlamadıkları takdirde asker kaçağı olarak değerlendiriliyordu. Bu durum, hem resmi işlemlerde hem de Türkiye’ye giriş çıkışlarda önemli sorunlara neden oluyordu.
TBMM Dışişleri Alt Komisyonu’nda milletvekillerine bilgi veren Dışişleri Bakanlığı Konsolosluk Hizmetleri ve Yurtdışında Yaşayan Vatandaşlar Genel Müdürü Esin Çakıl, yeni düzenlemenin arka planına ilişkin dikkat çeken açıklamalarda bulundu. Çakıl, Almanya’nın çifte vatandaşlığa izin veren yeni yasasının yürürlüğe girmesine rağmen beklenen seviyede başvuru yapılmadığını söyledi.
Verilere göre Almanya’da 568 bin 524 mavi kart sahibi bulunuyor. 27 Haziran 2024 ile 30 Haziran 2026 tarihleri arasında yeniden Türk vatandaşlığına geçmek isteyenlerin sayısı 38 bin 169 olarak kayıtlara geçti. Başvuruların büyük kısmı sonuçlandırılırken, ortaya çıkan rakamların beklentilerin oldukça altında kaldığı ifade edildi.
Esin Çakıl, vatandaşların yeniden Türk vatandaşlığına geçme konusunda çekimser davranmasının en önemli nedenlerinden birinin Alman makamlarına duyulan güvensizlik olduğunu söyledi. Çifte vatandaşlık hakkının ilerleyen yıllarda yeniden kaldırılabileceği endişesinin birçok kişiyi başvuru yapmaktan uzaklaştırdığını belirten Çakıl, Avrupa’da aşırı sağın yükselişinin de bu kaygıları artırdığına dikkat çekti.
Bunun yanında askerlik yükümlülüğü de gurbetçilerin en büyük endişeleri arasında yer alıyor. Birçok kişi yeniden Türk vatandaşlığına geçtiğinde Türkiye’de askerlik yapmak zorunda kalabileceğini düşündüğü için başvuru yapmaktan vazgeçiyor. Hazırlanan yeni düzenlemenin bu sorunu ortadan kaldırması ve vatandaşlığa dönüşü teşvik etmesi amaçlanıyor.
Yeni yasa teklifine göre, zorunlu askerlik uygulamasının bulunduğu ve Cumhurbaşkanı tarafından belirlenecek ülkelerde askerlik görevini yapan ya da yapmış sayılan Türk vatandaşları, Türkiye’de de askerlik hizmetini tamamlamış kabul edilecek. Böylece aynı kişi iki farklı ülkede askerlik yapmak zorunda kalmayacak.
Konsolosluk Mevzuat ve Takip Dairesi Başkanı Mevlüt Eröz de komisyondaki sunumunda önemli ayrıntılar paylaştı. Eröz, mevcut mevzuatta bulunan tarih sınırlamalarının kaldırılacağını belirterek yeni sistemin daha geniş bir kitleyi kapsayacağını ifade etti. Hangi ülkelerin düzenleme kapsamına alınacağı ise Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenecek.
Yetkililerin hesaplamalarına göre düzenlemeden yaklaşık 170 bin kişi yararlanabilecek. Böylece yıllardır askerlik nedeniyle mağduriyet yaşayan binlerce gurbetçi için önemli bir engel ortadan kalkmış olacak.
Bugüne kadar yurt dışında askerlik görevini yerine getirmiş olmasına rağmen Türkiye’de askerlik işlemlerini tamamlamayan vatandaşlar sistemde asker kaçağı olarak görünebiliyordu. Bu durum, Türkiye’ye girişte yaşanan sorunlardan resmi kurumlarda yapılan işlemlere kadar birçok alanda sıkıntı oluşturuyordu. Yeni düzenleme ile birlikte bu mağduriyetlerin tamamen sona ermesi hedefleniyor.
Hâlihazırda yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları isterlerse bulundukları ülkelerdeki Türkiye Cumhuriyeti konsoloslukları aracılığıyla dövizle askerlik hizmetinden yararlanabiliyor. Ancak hazırlanmakta olan yeni sistem, zorunlu askerlik yapılan ülkelerde hizmetini tamamlayan çifte vatandaşlara doğrudan muafiyet sağlayarak süreci daha kolay hale getirecek.
Öte yandan düzenleme tüm ülkeleri kapsamıyor. Çünkü günümüzde Avrupa’nın büyük bölümünde zorunlu askerlik uygulaması bulunmuyor. Almanya, Fransa, Hollanda, Belçika ve Birleşik Krallık gibi ülkelerde zorunlu askerlik kaldırılmış durumda. Bu nedenle yalnızca zorunlu askerlik sistemini sürdüren ve Cumhurbaşkanınca belirlenecek ülkelerde askerlik yapan vatandaşlar düzenlemeden faydalanabilecek.
TBMM’deki görüşmelerin ardından yasalaşması beklenen teklifin yürürlüğe girmesiyle birlikte hem askerlik nedeniyle yaşanan hukuki sorunların çözüme kavuşması hem de çifte vatandaşlığa dönüş konusunda yaşanan tereddütlerin önemli ölçüde azalması bekleniyor. Düzenleme, yurt dışında yaşayan Türk vatandaşlarının yıllardır dile getirdiği en önemli taleplerden biri olarak görülüyor.
