Hürmüz Boğazı, İran’ın ABD ve İsrail’in saldırılarına karşı misilleme olarak kapatma kararının ardından küresel ticaretin odağı hâline geldi. 28 Şubat-31 Mart arasında boğazdan sadece 292 ticari gemi geçişi gerçekleşti ve bu gemilerin neredeyse yarısı boş olarak kayıtlara geçti. Savaş öncesi dönemde boğazdan günlük ortalama 129 gemi geçerken, İran’ın kapatma kararı sonrası geçişler yüzde 95 oranında azaldı. Bu durum, petrol ve diğer kritik hammadde sevkiyatını ciddi şekilde aksattı.
Gemilerin Yük Durumu
Hürmüz Boğazı’ndan geçen 292 geminin 147’sinin boş olduğu belirlendi. Yüklü geçiş yapan gemilerin 43’ü ham petrol, 38’i kuru yük, 32’si kirli ve temiz petrol ürünleri, 20’si LPG taşırken; diğerleri metanol, kimyasal ürün, konteyner, LNG, biyoyakıt ve etinel gibi çeşitli yükler taşıdı.
Savaşın İlk Günlerinden Bu Yana Trafik
28 Şubat’ta boğazdan 78 gemi geçerken, artan gerilim nedeniyle birçok gemi U dönüşü yaptı. 1 Mart’ta 30, 2 Mart’ta 12 ve 3 Mart’ta sadece 3 gemi geçiş yaptı. Mart ayı boyunca geçişler dalgalı bir seyir izledi; 23 Mart’ta 12, 28 Mart’ta ise 15 gemi geçerek Mart ayının en yoğun günü oldu. Bu gemiler arasında İran, Panama, Marshall Adaları, Hindistan, Pakistan, Antigua ve Barbuda ile Liberya bayraklı gemiler yer aldı.
Hürmüz Boğazı’ndan Ücret Alınacak
İran Meclisi Ulusal Güvenlik Komisyonu, Hürmüz Boğazı’ndan geçişlerde ücret alınmasını öngören yasa tasarısını kabul etti. Tasarıya göre, geçiş ücretleri riyal üzerinden belirlenecek, ABD ve İsrail’e geçiş yasağı uygulanacak ve İran’a karşı tek taraflı yaptırımlara katılan ülkelere kısıtlamalar getirilecek. Ayrıca yasa, boğazın güvenliği, çevresel konular ve Umman ile hukuki işbirliğini de kapsıyor.
Küresel Etkiler ve Üretim Maliyetleri
Boğazın kapanması, petrol fiyatlarında ciddi artışa yol açarken, bu durum özellikle gübre üretimini olumsuz etkiliyor. Doğal gaz, üre ve amonyak gibi azot bazlı gübrelerin üretim maliyetleri yükseldi ve fiyatlar tavan yaptı. Bu durum, Körfez’e bağımlılığı yüksek olan Sudan, Tanzanya, Somali, Pakistan ve Tayland gibi ülkelerde tarımsal üretim ve ticaret açısından yeni riskler oluşturuyor.
Sonuç
Hürmüz Boğazı’ndaki geçişlerin durması ve gemi sayısının tarihi düşük seviyelere inmesi, dünya ticaretini doğrudan etkiliyor. Petrol ve diğer kritik hammadde sevkiyatındaki yavaşlama, hem küresel enerji piyasalarında hem de tarım ve sanayi üretim maliyetlerinde ciddi baskılar yaratıyor. İran’ın geçiş ücretleri ve kısıtlamaları, boğazın kontrolünü elinde tutma stratejisinin bir parçası olarak uluslararası ticarette yeni dengeler yaratıyor.
