Türkiye’de sebze, meyve ve kırmızı et fiyatlarındaki fahiş artışın perde arkasında çarpıcı bir iddia gündeme geldi. Tarımsal Üretim ve Küçükbaş Yetiştiricileri Derneği (TÜRKYED) Başkanı Nihat Çelik, tarladan market rafına uzanan zincirde yaşanan “müstahsil makbuzu” üzerinden vurgunu tek tek açıkladı.
Sözcü’den Erdoğan Süzer’in aktardığına göre Çelik, bazı aracı ve toptancıların üreticiden aldıkları ürünleri, belgelerde çok daha yüksek fiyat göstererek, vatandaşa kat kat fazla fiyatla sattığını öne sürdü. Örneğin, üreticiden 10 liraya alınan bir ürün, makbuzda 35 lira gösterilip markette 50-60 liraya satılıyor. Çelik, bu yöntemle hem tüketiciyi hem de üreticiyi mağdur eden ciddi bir “fiyat şişirme” uygulamasının söz konusu olduğunu belirtti.
Müstahsil Makbuzu ile Gizlenen Vurgun
Çelik, “Sebze ve meyvede fiyatları şişirip haksız kazanç sağlayan bir lobi var. Bunlar çiftçiden 1 liraya aldığı ürünü 30 liraya halka satıyor. Fahiş fiyat ve Rekabet Kurumu denetiminden kurtulmanın yolunu da ‘müstahsil makbuzu’ ile bulmuşlar. 1 liralık ürünü 30 liraya sattıkları anlaşılmasın diye makbuzda yüksek fiyat yazıyorlar,” dedi.
Başkan, sözlerini şöyle sürdürdü: “Bir ürün kaç liradan satılmak istenirse müstahsil makbuzuna ona göre fiyat yazılıyor. Domates fabrikada üretilen çikolata değil ki her yerde aynı olsun. Aralarında anlaşıp makbuza yaklaşık aynı fiyatları yazıyorlar. Parayı çiftçiye elden ödedikleri için de kontrol veya takip yapılmıyor.”
Kırmızı Et Fiyatlarında Benzer Vurgun
Nihat Çelik, benzer yöntemin kırmızı ette de görüldüğünü söyledi. Üreticiden kilogramını 470-500 liraya aldıkları kuzu etini, kasap ve marketler 1000 liradan fazla satabiliyor. Çelik, “Ben kuzu etini 500 liradan satıyorsam, kasap da en fazla 700 liradan halka satmalı. Ama piyasa bunu aşacak şekilde şişiriliyor” diye ekledi.
Krizlerin Yansımaları Sofralara Geliyor
Çelik, ABD ve İsrail’in İran’a saldırılarının ardından bölgedeki çatışmaların uzamasının gıda maliyetlerini de doğrudan etkileyebileceğine dikkat çekti. “Uzayan her kriz, tarlada ve sofrada hissedilir. Yem, mazot ve lojistik maliyetlerindeki artışın bedelini millet öder,” dedi.
Bu açıklamalar, gıda fiyatlarındaki fahiş artışların sadece arz-talep veya lojistik sorunlardan kaynaklanmadığını, zincir boyunca uygulanan kayıt dışı ve şeffaf olmayan işlemlerin de etkili olduğunu ortaya koyuyor. TÜRKYED Başkanı Nihat Çelik’in açıklamaları, üretici hakları ve tüketici koruması açısından tartışılması gereken yeni bir boyutu gündeme taşıdı.
Sonuç: Makbuzlu Vurgun ve Denetim İhtiyacı
Uzmanlar, makbuz üzerinden yapılan fiyat şişirmelerinin önüne geçmek için sıkı denetim ve şeffaf kayıt sistemlerinin zorunlu olduğunu vurguluyor. Çiftçinin emeğinin korunması ve tüketicinin adil fiyatla gıda alabilmesi için, zincir boyunca fiyatların ve belgelerin düzenli olarak izlenmesi gerektiği öne sürülüyor. Bu bağlamda Çelik’in açıklamaları, Türkiye’de gıda fiyatlarının hem üretici hem de tüketici açısından adil ve sürdürülebilir bir şekilde belirlenmesi gerekliliğine ışık tutuyor.
