Orta Doğu’da son yılların en tehlikeli gerilimlerinden biri olarak değerlendirilen İran merkezli kriz, yalnızca askeri boyutuyla değil, aynı zamanda istihbarat savaşları, vekil güç stratejileri ve diplomatik baskılar açısından da çok katmanlı bir mücadeleye dönüşmüş durumda. The New York Times tarafından ortaya konulan son iddialar ise bu karmaşık denklemde dikkat çekici bir detayı gözler önüne seriyor: İsrail’in İran’a karşı geliştirdiği “Kürt kartı” stratejisi, ABD tarafından geri plana itilmiş durumda.
28 Şubat’ta başlayan ABD-İsrail ortak operasyonları, başlangıçta sınırlı askeri hedeflere yönelik gibi görünse de kısa sürede bölgesel bir savaşa evrildi. İran’ın buna verdiği yanıt, beklenenden çok daha sert ve organize oldu. Özellikle Körfez’deki enerji tesislerine yönelik saldırılar, küresel ekonomi üzerinde zincirleme etkiler yarattı. Petrol fiyatlarının hızla yükselmesi, enerji arzında yaşanan kesintiler ve Hürmüz Boğazı’ndaki trafiğin durma noktasına gelmesi, bu krizin yalnızca bölgesel değil küresel bir tehdit haline geldiğini gösterdi.
İsrail’in stratejik hesaplarından biri, İran içinde iç karışıklık çıkararak merkezi yönetimi zayıflatmaktı. Bu bağlamda devreye sokulmak istenen en kritik planlardan biri, İran’ın kuzeybatısındaki Kürt nüfusun bulunduğu bölgelerde bir ayaklanma tetiklemekti. İsrail istihbarat teşkilatı Mossad tarafından geliştirilen bu plan, yalnızca askeri değil, aynı zamanda sosyopolitik bir operasyon niteliği taşıyordu. Amaç, İran’ın iç güvenlik kaynaklarını bölmek, merkezi otoriteyi zayıflatmak ve böylece dış müdahaleye karşı direncini kırmaktı.
Bu stratejinin önemli bir ayağı, Irak’ın kuzeyindeki Kürt gruplarla koordinasyon kurulmasıydı. Bu grupların İran sınırına yönlendirilmesi ve uygun koşullar oluştuğunda İran içine sızarak bir isyan başlatması planlandı. İlk günlerde İsrail hava kuvvetlerinin İran’ın kuzeybatısındaki bazı askeri hedefleri vurmasının da bu planın bir parçası olduğu öne sürüldü. Bu saldırıların, Kürt unsurlar için bir “koridor açma” amacı taşıdığı iddialar arasında yer aldı.
Ancak bu planın hayata geçirilmesi, yalnızca sahadaki askeri koşullara değil, aynı zamanda bölgesel siyasi dengelere de bağlıydı. Bu noktada Türkiye’nin devreye girdiği belirtiliyor. Türkiye, sınır güvenliği ve bölgedeki Kürt silahlı hareketlerine karşı uzun süredir hassas bir politika izliyor. Bu nedenle Ankara’nın, Washington’a açık bir şekilde bu tür bir planın desteklenmemesi gerektiğini ilettiği ifade ediliyor.
ABD tarafında ise karar alma sürecinin oldukça karmaşık olduğu anlaşılıyor. Dönemin ABD Başkanı Donald Trump’ın, bölgedeki Kürt liderlerle doğrudan temas kurarak olası bir iş birliğini değerlendirdiği, ancak bu görüşmelerin somut bir sonuca ulaşmadığı belirtiliyor. Bunun birkaç nedeni olduğu düşünülüyor: Kürt grupların böyle yüksek riskli bir operasyona temkinli yaklaşması, İran’ın olası sert karşılıkları ve bölgesel dengelerin tamamen kontrolden çıkma ihtimali.
Ayrıca ABD’nin, Türkiye gibi NATO müttefiki bir ülkenin güvenlik kaygılarını göz ardı etmek istememesi de bu kararda etkili olmuş olabilir. Türkiye’nin açık uyarıları sonrasında Washington’un, Kürt grupları “vekil güç” olarak kullanma stratejisinden uzaklaşmaya başladığı ve daha temkinli bir çizgiye kaydığı görülüyor.
İsrail açısından bakıldığında ise bu gelişmelerin ciddi bir stratejik darbe olarak değerlendirildiği söylenebilir. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun, savaşın beklenen sonuçları üretmemesinden dolayı giderek artan bir baskı altında olduğu ifade ediliyor. İsrail kamuoyunda da savaşın maliyeti ve getirisi sorgulanmaya başlanmış durumda.
Mossad Başkanı David Barnea tarafından savunulan stratejilerden biri, İran içindeki muhalif grupların harekete geçirilmesiydi. Bu çerçevede, etnik ve siyasi fay hatlarının kullanılması hedeflendi. Ancak İran toplumunun dış tehdit karşısında beklenenden daha fazla kenetlenmesi, bu tür planların etkisini sınırladı. Bu durum, “dış baskı iç çöküşü hızlandırır” varsayımının her zaman geçerli olmadığını bir kez daha ortaya koydu.
Öte yandan İran’ın da bu süreçte sadece savunmada kalmadığı, aynı zamanda bölgedeki vekil güçleri ve müttefikleri aracılığıyla karşı hamleler geliştirdiği görülüyor. Bu durum, savaşın doğrudan cephelerin ötesine geçerek çok daha geniş bir coğrafyada hissedilmesine neden oldu.
Tüm bu gelişmeler ışığında, Orta Doğu’daki mevcut kriz, klasik bir devletler arası savaşın çok ötesine geçmiş durumda. İstihbarat operasyonları, vekil güçler, ekonomik baskılar ve diplomatik manevralar, bu mücadelenin temel unsurları haline gelmiş durumda. Türkiye’nin bu denklemdeki rolü ise özellikle dikkat çekiyor. Hem coğrafi konumu hem de siyasi etkisi nedeniyle Ankara’nın tutumu, büyük güçlerin stratejik planlarını doğrudan etkileyebiliyor.
Sonuç olarak, İsrail’in İran’a karşı geliştirdiği “Kürt isyanı” planının rafa kaldırılması, yalnızca tek bir stratejik tercihin değişmesi anlamına gelmiyor. Bu gelişme, aynı zamanda bölgedeki güç dengelerinin ne kadar hassas olduğunu ve her adımın çok boyutlu sonuçlar doğurabileceğini gösteriyor. Önümüzdeki süreçte, tarafların daha dolaylı ve düşük riskli yöntemlere yönelmesi muhtemel görünüyor. Ancak bu durum, gerilimin azalacağı anlamına gelmiyor; aksine daha karmaşık ve öngörülmesi zor bir sürecin kapıda olduğunu işaret ediyor.
