Türkiye’de akaryakıt fiyatlarının artışlarını sınırlamak ve enflasyon üzerindeki etkilerini kontrol altına almak amacıyla Eşel Mobil Sistemi yeniden devreye alındı. Konuya ilişkin Cumhurbaşkanı Kararı, Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi ve uygulamanın detayları resmen duyuruldu. Sistem, petrol fiyatları veya döviz kurlarında meydana gelen artışların akaryakıt fiyatlarına yansımasını kısmen engellemek amacıyla Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) oranlarını geçici olarak düzenlemeyi öngörüyor. Böylece fiyat artışlarının vatandaşa olan yansıması sınırlanacak ve yüksek maliyetler halkın bütçesine yük olmaktan çıkarılacak.
Eşel Mobil Sistemi’nin çalışma mantığı, artışların sadece yüzde 25’inin akaryakıt fiyatlarına yansıtılması ve geri kalan yüzde 75’inin ÖTV ve KDV düzenlemeleriyle karşılanması üzerine kurulu. Örneğin, petrol ürünlerinde 10 liralık bir fiyat artışı meydana geldiğinde, sadece 2,5 lira vatandaşa yansıyacak; kalan 7,5 lira ise vergilerden düşülerek dengeleme yapılacak. Böylece hem fiyat artışlarının kontrol altında tutulması sağlanacak hem de enflasyonist baskılar azaltılacak. Sistem ayrıca fiyat düşüşlerinde de benzer bir mantıkla çalışacak; azalış tutarının yüzde 75’i kadar ÖTV artırımı yapılabilecek ancak artırılan tutar 2 Mart 2026 itibarıyla uygulanan ÖTV’yi geçmeyecek.
Sistem 2 Mart 2026 tarihi baz alınarak devreye alınmış olup, benzinde litre başına 14,8277 lira, motorinde litre başına 13,9006 lira ve LPG’de kilogram başına 11,3830 lira kadar ÖTV indirimi uygulanabilecek. Böylece hem benzin hem motorin hem de LPG fiyatlarının artışı kontrollü bir şekilde yönetilecek. Sistem, özellikle uluslararası petrol fiyatlarındaki dalgalanmalar ve döviz kurundaki değişimlerin vatandaşın bütçesine olan etkisini sınırlamak amacıyla tasarlanmış oldu.
Eşel Mobil Sistemi’nin yeniden devreye alınmasının ardında jeopolitik gelişmelerin etkisi bulunuyor. Son dönemde ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları, İran’ın Hürmüz Boğazı’na uyguladığı geçiş ambargosu ve bölgesel gerilimler petrol fiyatlarını yükseltti. Bu durum akaryakıt fiyatlarına doğrudan yansıdı. Önceki gün beklenen 6,69 liralık motorin zammı ise sistemin devreye gireceği beklentisiyle ertelenmişti. Böylece fiyat artışları, sistem devreye girmeden vatandaşa tam olarak yansımadı.
Türkiye’de Eşel Mobil Sistemi daha önce de uygulanmış, ancak 2021 yılının son çeyreğinde döviz kuru artışları ve petrol fiyatlarındaki değişimler nedeniyle kaldırılmıştı. Sistem tekrar devreye alınarak hem piyasa istikrarı sağlanacak hem de fiyat artışlarının vatandaşın bütçesine olan olumsuz etkisi sınırlanacak. Böylece yüksek vergi gelirlerinden feragat edilerek enflasyonla mücadele önceliklendirilmiş olacak.
Uygulama, ÖTV ve KDV düzenlemeleriyle hem artış hem de düşüş durumlarında fiyatların kontrollü bir şekilde yönetilmesini sağlıyor. Artış durumunda vergilerden karşılanacak kısmın fazla olması, yüksek miktarda vergi gelirinden feragat edilmesine yol açsa da bu durum, piyasa fiyatlarının aşırı yükselmesini engelleyerek vatandaşın bütçesini korumaya yönelik stratejik bir önlem olarak görülüyor. Düşüş durumunda ise fiyatların çok fazla düşmesini engelleyecek mekanizma ile hem üreticinin hem de tüketicinin dengeli şekilde etkilenmesi sağlanacak.
Sistem ayrıca fiyat dalgalanmalarına bağlı olarak devletin vergi gelirinden fedakârlık yapmasını gerektirse de uzun vadede fiyat istikrarı, enflasyon kontrolü ve piyasa güveni açısından önemli avantajlar sunuyor. Bu uygulama sayesinde, vatandaşlar akaryakıt ve LPG ürünlerini aşırı fiyat artışları olmadan temin edebilecek ve piyasa dalgalanmalarının etkisi sınırlı kalacak.
Özetle, Eşel Mobil Sistemi’nin yeniden devreye alınması, uluslararası petrol fiyatlarındaki yükselişlerin Türkiye’deki akaryakıt fiyatlarına doğrudan yansımasını sınırlayacak, vatandaşın bütçesini koruyacak ve enflasyonla mücadelede güçlü bir araç olarak işlev görecek. Sistem, hem artış hem de düşüş senaryolarında ÖTV ve KDV düzenlemeleriyle fiyatların kontrollü şekilde yönetilmesini sağlayarak piyasa istikrarını destekleyecek ve vatandaşın bütçesine doğrudan yansıyan yükü azaltacak.
