Dünya genelinde zaman ölçümünde önemli bir değişiklik gündemde. 1972 yılından bu yana kullanılan ve atom saatleriyle Dünya’nın dönüşü arasındaki farkı dengeleyen “artık saniye” uygulamasının kaldırılması planlanıyor. Uluslararası yetkililerin hazırladığı düzenleme kabul edilirse zaman ölçümünde yeni bir dönem başlayacak.

Yarım asrı aşkın süredir kullanılan sistemin kaldırılmasının temel nedeni, dijital altyapılarda yaşanan teknik sorunlar. Özellikle internet, telekomünikasyon, finans ve navigasyon sistemlerinde hassas zaman ölçümünün giderek daha önemli hale gelmesi, mevcut uygulamanın yeniden değerlendirilmesine yol açtı.

Artık saniye nedir, neden kullanılıyor?

Dünya’nın kendi ekseni etrafındaki dönüş hızı her zaman aynı değil. Ay’ın yerçekimi etkisi, gezegenin iç yapısındaki hareketler ve iklim değişikliğine bağlı olarak buzulların erimesi gibi faktörler dönüş hızında küçük farklılıklar oluşturabiliyor.

Bu nedenle Dünya’nın hareketlerine göre belirlenen astronomik zaman ile atom saatlerinin ölçtüğü zaman arasında zamanla sapmalar meydana geliyor.

1972 yılından bu yana uygulanan artık saniye sistemi, iki zaman ölçümünü uyumlu tutmak amacıyla kullanılıyor. Bugüne kadar küresel saatlere toplam 27 kez birer saniye eklendi.

Dijital sistemlerde kesintilere neden oldu

İnsanların günlük yaşamda fark etmediği bu küçük zaman düzeltmeleri, bilgisayar sistemleri açısından ciddi sorunlar oluşturabiliyor.

2012 yılında eklenen artık saniye, bazı büyük sosyal medya platformları ile uçak rezervasyon sistemlerinde aksamalara neden oldu. Son olarak 2016 yılının sonunda yapılan saniye eklemesinin ardından bazı bulut hizmetlerinde kısa süreli kesintiler yaşandı.

Artık saniyelerin düzensiz aralıklarla uygulanması ve yalnızca altı ay önceden duyurulması da teknoloji şirketlerinin hazırlık yapmasını zorlaştırıyor.

Yeni uygulama Mayıs 2027’de başlayabilir

Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Bürosuna üye 69 ülkenin, artık saniye uygulamasının kaldırılmasına yönelik teklifi oylaması bekleniyor.

Teklifin kabul edilmesi halinde yeni düzenlemenin Mayıs 2027’de yürürlüğe girmesi öngörülüyor.

Üye ülkeler, 2022 yılında gerçekleştirilen toplantıda artık saniye uygulamasının 2035 yılına kadar aşamalı olarak sona erdirilmesini öngören bir kararı kabul etmişti.

Negatif artık saniye endişesi

Uzmanları harekete geçiren gelişmelerden biri de “negatif artık saniye” ihtimali oldu.

Dünya’nın dönüşü uzun vadede yavaşlama eğilimi gösterse de kısa süreli hızlanmalar yaşanabiliyor. Bu durum, iki zaman sistemi arasındaki farkı gidermek için saatlere bir saniye eklemek yerine bir saniye çıkarılmasını gerektirebilir.

Daha önce hiç uygulanmayan bu işlemin, dijital sistemlerde ciddi karışıklıklara yol açabileceği değerlendiriliyor.

Gelecekte artık saat uygulaması gündeme gelebilir

Hazırlanan öneriye göre atom saatlerinin belirlediği zaman ile astronomik zamanın kademeli olarak birbirinden uzaklaşmasına izin verilecek. Böylece resmi zaman ölçümü, Dünya’nın dönüş hareketine doğrudan bağlı olmaktan çıkacak.

İki sistem arasındaki farkın bir saate ulaşmasının 3 bin yıldan fazla süreceği tahmin ediliyor. Böyle bir durumda gelecekte “artık saat” uygulamasına geçilip geçilmeyeceğine sonraki nesiller karar verebilecek.

Yeni düzenleme kabul edilirse günlük hayatta kullanılan saatlerin işleyişinden çok, küresel zaman standartlarının belirlenme yöntemi değişecek.