Jamaika, İngiltere’nin kölelik dönemindeki rolüyle ilgili yıllardır devam eden tartışmayı yeni ve dikkat çekici bir hukuki aşamaya taşıdı. Karayip ülkesi, yüzlerce yıl boyunca Afrikalıların köleleştirilmesi ve zorla Jamaika’ya götürülmesiyle ilgili kritik soruların yargı tarafından değerlendirilmesini istiyor.
Bu kapsamda Jamaika hükümeti, ülkenin devlet başkanı konumundaki Kral Charles III’e resmi bir dilekçe sundu. Başvuruda, köleliğin hukuki statüsü ve İngiltere’nin bugün herhangi bir telafi yükümlülüğünün bulunup bulunmadığı konusunda üç temel sorunun Judicial Committee of the Privy Council’a, yani Gizli Konsey Yargı Komitesi’ne taşınması talep ediliyor.
JAMAİKA DOSYAYI DOĞRUDAN HUKUKA TAŞIDI
Jamaika hükümetinin girişimi, kölelik nedeniyle doğrudan belirli bir miktarda para talep edilmesinden farklı bir yöntem izliyor.
Başvurunun temel amacı, önce İngiltere’nin geçmişteki uygulamalarının hangi hukuki çerçevede değerlendirilmesi gerektiğinin ortaya konulması.
Jamaika Kültür, Cinsiyet, Eğlence ve Spor Bakanı Olivia Grange’ın öncülük ettiği heyet, Londra’da yürütülen temaslar kapsamında dilekçeyi Kral Charles’a iletti.
Jamaika Kültür Bakanlığı, başvurunun kölelik döneminde yaşananların hukuki sonuçlarının değerlendirilmesi ve ülkenin uzun süredir gündemde tuttuğu “reparatory justice”, yani telafi edici adalet arayışının ilerletilmesi amacı taşıdığını açıkladı.
GÖZLER ÜÇ KRİTİK HUKUKİ SORUDA
Jamaika hükümeti, Kral Charles’tan üç temel sorunun Gizli Konsey Yargı Komitesi’ne yönlendirilmesini istiyor.
İlk soru, Jamaika’ya getirilen Afrikalıların köleleştirilmesinin dönemin İngiliz hukukuna göre yasal olup olmadığı.
İkinci soru, Afrikalıların zorla yerlerinden edilmesi, taşınması ve köleleştirilmesinin uluslararası hukuka aykırı olup olmadığı.
Üçüncü soru ise günümüzde İngiltere’nin geçmişteki kölelik uygulamalarından kaynaklanan zararlar nedeniyle Jamaika halkına karşı herhangi bir hukuki telafi yükümlülüğü taşıyıp taşımadığı.
Jamaika açısından özellikle üçüncü soru büyük önem taşıyor. Çünkü hükümet, geçmişte yaşananların bugünkü ekonomik ve toplumsal sonuçlarının da değerlendirilmesi gerektiğini savunuyor.
“ÖNCE HUKUKİ YANIT, SONRA YENİ ADIM”
Jamaika yönetimi, başvurunun hemen bir tazminat ödemesi kararı anlamına gelmediğini özellikle vurguluyor.
Kültür Bakanı Olivia Grange, hukuki sorulara yanıt alınmasının ardından hangi adımların atılacağına karar verileceğini belirtiyor.
Bu yönüyle Jamaika’nın stratejisi dikkat çekiyor. Hükümet, doğrudan bir ödeme miktarı belirlemek yerine İngiltere’nin tarihsel sorumluluğunun hukuki olarak ele alınmasını istiyor.
Jamaika Kültür Bakanlığı da dilekçenin doğrudan bir ödeme talebi olmadığını açıkça belirtiyor.
İNGİLTERE GEÇMİŞTE KÖLE SAHİPLERİNE TAZMİNAT ÖDEDİ
Jamaika’nın bugünkü girişiminde en fazla dikkat çekilen noktalardan biri, İngiltere’nin 1833’te köleliği kaldırırken izlediği tazminat politikası.
İngiliz İmparatorluğu’nun büyük bölümünde köleliğin kaldırılmasının ardından hükümet, köle sahiplerine 20 milyon sterlin tutarında tazminat ödedi.
Bu ödeme için kullanılan borçlanmanın geri ödenmesi ise 2015 yılına kadar sürdü.
Jamaika Kültür Bakanı Grange, köle sahiplerine yapılan ödemelerin uzun yıllar devam etmesine karşın köleleştirilen insanların ve onların torunlarının benzer bir telafi mekanizmasından yararlanamadığına dikkat çekiyor.
Jamaika yönetimi açısından bu tarihi durum, bugünkü hukuki girişimin önemli gerekçelerinden birini oluşturuyor.
CARICOM’UN YILLARDIR GÜNDEMİNDE
Jamaika’nın başvurusu tek başına yürütülen bir girişim olarak değerlendirilmiyor.
Karayipler Topluluğu’na üye ülkeler, uzun süredir kölelik ve sömürgecilik döneminin ekonomik ve toplumsal sonuçları konusunda İngiltere ve diğer eski sömürgeci devletlerle hesaplaşılması çağrısında bulunuyor.
Bölgedeki ülkeler geçmiş yıllarda özür, borçların hafifletilmesi ve çeşitli telafi mekanizmalarının oluşturulması gibi talepleri gündeme getirdi.
Jamaika’nın son hamlesi ise bu tartışmayı siyasi açıklamaların ötesine taşıyarak hukuki bir zemine oturtması bakımından ayrı bir önem taşıyor.
KÖLELİK TARİHİNİN SEMBOLÜ: ZONG GEMİSİ
Başvurunun zamanlaması da sembolik bir anlam taşıyor.
Jamaika’nın kölelik tarihindeki önemli olaylardan biri olan Zong gemisi faciası, ülkenin yürüttüğü telafi ve adalet kampanyasında öne çıkan tarihi olaylar arasında bulunuyor.
1781’de köleleştirilmiş Afrikalıları taşıyan Zong gemisinde çok sayıda insanın denize atılarak öldürülmesi, İngiltere’deki kölelik karşıtı mücadelenin tarihsel dönüm noktalarından biri olarak kabul ediliyor.
Jamaika yönetimi, bu tarihi mirasa dikkat çekerek geçmişte yaşananların yalnızca tarihsel bir olay olarak değil, günümüzdeki etkileriyle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini savunuyor.
KRAL CHARLES’IN TUTUMU NE?
Buckingham Sarayı, Jamaika’nın başvurusundan haberdar olduğunu açıkladı.
Saraydan yapılan açıklamada Kral Charles’ın kölelik konusunda daha geniş bir anlayış geliştirilmesi ve geçmişteki yanlışların günümüz toplumlarının yararına olacak şekilde ele alınması yönündeki kişisel bağlılığını daha önce birçok kez ifade ettiği belirtildi.
Ancak bu açıklama, İngiltere’nin tazminat ödemeyi kabul ettiği anlamına gelmiyor.
İngiliz hükümeti bugüne kadar kölelik nedeniyle tazminat ödenmesi yönündeki taleplere olumlu yaklaşmadı. Dolayısıyla Jamaika’nın hukuki girişiminin nasıl sonuçlanacağı büyük önem taşıyor.
İNGİLİZ MÜZESİYLE DE MASAYA OTURULACAK
Jamaika heyetinin Londra temasları yalnızca kölelik tazminatı başvurusuyla sınırlı değil.
Bakan Olivia Grange’ın British Museum yetkilileriyle de görüşmesi planlanıyor.
Bu görüşmede sömürge döneminde Jamaika’dan götürülen kültürel ve tarihi eserlerin ülkeye iadesi konusu ele alınacak.
Jamaika, söz konusu eserlerin ülkenin tarihsel kimliği açısından büyük önem taşıdığını belirterek bunların geri getirilmesi konusunda görüşmelerin ilerletilmesini istiyor.
İLK KEZ BÖYLE BİR HUKUKİ YOL KULLANILIYOR
Jamaika’nın başvurusu, Commonwealth içerisinde de tarihi bir ilk olarak değerlendiriliyor.
Jamaika hükümetinin açıklamasına göre bir Commonwealth ülkesinin bu hukuki yolu doğrudan reparatory justice amacıyla kullanması ilk kez gerçekleşiyor.
Bu nedenle başvurunun yalnızca Jamaika ile İngiltere arasındaki ilişkiler açısından değil, Karayipler’deki diğer ülkelerin benzer talepleri bakımından da emsal oluşturabilecek bir gelişme olduğu değerlendiriliyor.
TAZMİNAT TARTIŞMASINDA YENİ DÖNEM
Jamaika’nın girişimiyle kölelik döneminin hukuki sonuçları yeniden uluslararası gündemin merkezine taşındı.
Şimdi gözler, Kral Charles üzerinden Gizli Konsey Yargı Komitesi’ne taşınması istenen üç soruya çevrilecek.
Bu soruların nasıl değerlendirileceği ve ortaya çıkacak hukuki görüşün Jamaika’nın sonraki adımlarını nasıl şekillendireceği henüz bilinmiyor.
Ancak başvuru şimdiden önemli bir mesaj verdi: Jamaika, yüzyıllar önce yaşanan kölelik döneminin sonuçlarının yalnızca tarihsel bir tartışma olarak kalmasını istemiyor. Ülke, geçmişte yaşananların bugünkü hukuki ve toplumsal sonuçlarının da masaya yatırılmasını talep ediyor.
Bu nedenle Kral Charles’a sunulan dilekçe, yalnızca bir tazminat başvurusu değil, İngiltere’nin kölelik geçmişinin hukuki sorumluluğunun yeniden tartışmaya açılması açısından da tarihi bir adım olarak öne çıkıyor.
